مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معارف منطقی 2383-1774 3 1 2016 11 21 استدلال شرطی در قرآن کریم / محمدرضا محمدعلیزاده 93 35 FA Journal Article 2016 06 14 چکیده خدای سبحان در قرآن کریم، رسالت پیامبر اکرم را تلاوت آیات، تعلیم کتاب و حکمت و تزکیه نفوس معرفی می کند. جامع همه اینها، رسالت دعوت به سوی خدا است. قرآن کریم با بیان این رسالت جامع، روش های آن، یعنی حکمت و موعظه حسنه و جدال احسن را بیان کرده است. خدای سبحان شیوه های گوناگون دعوت را به رسول خدا آموخته و خود نیز در تبیین و تفهیم معارف الهی، آنها را به کار گرفته.است. در این پژوهش، با پذیرش وجود استدلال عقلی ـ صوری و مادی ـ در قرآن، به بررسی الگوی صوری استدلال شرطی، در این کتاب شریف می&lrm;پردازیم و با بهره گیری از آیاتی مانند آیه «کُلُوا مِنْ طَیِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ وَ لا تَطْغَوْا فیهِ فَیَحِلَّ عَلَیْکُمْ غَضَبی&rlm; وَ مَنْ یَحْلِلْ عَلَیْهِ غَضَبی&rlm; فَقَدْ هَوى&rlm;»(طه،81) که دربرگیرنده یک اقترانی شرطی است و آیه «لَوْ کانَ فیهِما آلِهَهًٌْ إِلاَّ اللَّهُ لَفَسَدَتا فَسُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا یَصِفُونَ»(انبیاء، 22) که یک استثنایی اتصالی در آن به کار رفته است و آیه «قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ وَ إِنَّا أَوْ إِیَّاکُمْ لَعَلى&rlm; هُدىً أَوْ فی&rlm; ضَلالٍ مُبینٍ»(سبا، 24) که دربرگیرنده یک استثنایی انفصالی است و آیه «لَوْ أَرادَ اللَّهُ أَنْ یَتَّخِذَ وَلَداً لَاصْطَفى&rlm; مِمَّا یَخْلُقُ ما یَشاءُ سُبْحانَهُ هُوَ اللَّهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ»(زمر،4) که استدلال شرطی یا حملی مشروط را دربرگرفته است، صورت&lrm;های گوناگون استدلال شرطی را در قرآن بررسی می&lrm;کنیم.   کلیدواژه ها قرآن، قیاس شرطی، اقترانی شرطی، استثنایی اتصالی، استثنایی انفصالی.