مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معارف منطقی 2383-1774 10 2 2023 09 23 مفهوم لزوم در منطق و منشأ هستی شناسانه آن 59 79 5000856 10.22034/manteghi.2025.5000856 FA رحمت الله کریم زاده استادیار - دانشگاه علوم اسلامی رضوی 0000-0001-5692-3099 داود حیدری استادیار - دانشگاه علوم اسلامی رضوی 0000-0003-4298-2420 Journal Article 2024 06 24 In definitions, what being defined is an inseparable consequent from whatever defines, and in the argument, the conclusion is an necessary consequent of the premises of the argument. Without a necessary relationship between previous knowledge and new knowledge, thought cannot be realized. Logicians have spoken less about the existence and nature of necessary consequence, and in discussing the origin of necessary consequence, most of them have referred to causality and corollaries. However, Muslim philosophers, in addition to proposing the necessity directed to something else and its difference from the necessity necessitated by something else, have expressed some points about the nature of necessary consequence and its origin. In this article, using a descriptive-analytical method, while explaining the concept of necessary consequence and criticizing and examining the origin of it, we will show that the condition for the realization of logical necessary consequence is the existence of a causal relationship. This means that the necessary consequent depends, whether an existential or conceptual, on whatever it belongs to it, except in the affirmative attributes of the God, the almighty, where, in His essence, no plurality is conceivable. Therefore, there is no causality in that area. Explaining the concept of necessary consequent, its origin, its existence in cases such as conditional propositions, assumptions, and concepts related to divine attributes, both affirmative and negative - while the causal relationship does not exist in these cases - requires a discussion. مفهوم لزوم از مفاهیم اساسی در علم منطق است. فکر بدون وجود رابطه لزومی بین معلومات پیشین و معلوم جدید تحقق نمی‌یابد. در تعاریف، معرَّف لازم معرِّف و در حجت نتیجه استدلال، لازم مقدمات استدلال است، در باره هستی و چیستی لزوم در آثار منطقی کمتر بحث شده است و در بحث منشأ لزوم اغلب به ذکر علیت و تضایف اشاره شده است، اما فیلسوفان مسلمان ضمن طرح وجوب بالقیاس الی الغیر و تفاوت آن با وجوب بالغیر، نکاتی در باره چیستی لزوم و منشأ آن بیان کرده‌اند. در این مقاله به روش توصیفی-تحلیلی، ضمن تبیین مفهوم لزوم و نقد و بررسی منشأ لزوم، نشان خواهیم داد که شرط تحقق لزوم منطقی، وجود رابطه علیت ـ توقف بین دو لازم و ملزومـ است، خواه توقف وجودی و خواه توقف مفهومی، مگر در اوصاف ثبوتی حق تعالی که هیچ کثرتی در ذات حق قابل تصور نیست، لذا هیچ نوع علیتی در آن ساحت مطرح نیست. تبیین مفهوم لزوم و منشأ آن و وجودش در مواردی همچون قضایای شرطی، اعتباریات و مفاهیم مربوط به صفات الهی, اعم از ثبوتی و سلبی، در حالی که رابطه علیت در این موارد وجود ندارد، ضرورت بحث را ایجاب می‌کند. https://manteghi.nashriyat.ir/sites/manteghi.nashriyat.ir/files/article-files/5000856-1782118355.pdf