مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معارف منطقی 2383-1774 10 2 2023 09 23 بررسی تطبیقی امکان و ممکنه از منظر منطق ارسطویی، رواقی و سینوی 81 103 5001397 10.22034/manteghi.2025.5001397 FA محمدرضا محمدعلیزاده کوتیانی استادیار - دائره المعارف علوم عقلی اسلامی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره). 0000-0001-9697-056X Journal Article 2024 11 30 Abstract Possibility is one of the prominent modes in modal proposition and modal-complexes propositions. The contrast between possibility and necessity and application of possibility to different meanings and the existence of different interpretations for some of modalities in Aristotelian, Stoic and Sinic logic has led to various concepts for possibility and possible, such as universal possibility, specific possibility, particular possibility, inherent possibility, descriptive possibility, temporal possibility, real possibility, subjective possibility, transitive possibility, receptive possibility, as well as general possible, specific possible, temporal possible, temporal possible, and receptive possible. In addition to the wide range of usages of possibility and possible and the wide range of logical vocabulary related to them, the dispute among logicians about the conditions for describing something as possible has given rise to various debates and viewpoints according to each of them the concept of possibility and possible differs, and it is obvious that this can provide the basis for mistakes and fallacies. Comparatively examining the interpretations of possibility and possible in Aristotelian, Stoic, and Sinic logic, evaluating the common terms surrounding them in each of these three logical schools, this study, therefore, separates and distinguishes each of these terms, in order to prevent mistakes on the modal of possibility and problematic propositions, and facilitate research about them. امکان یکی از جهت‌های برجسته و پرنقش در موجهات و مختلطات است. تقابل امکان با ضرورت و اطلاق آن بر معانی مختلف و وجود تفاسیر متفاوت برای برخی از آنها در منطق ارسطویی، رواقی و سینوی، سبب شکل‌گیری مفاهیم گوناگون برای امکان و ممکنه شده است، مفاهیمی مانند، امکان عام، خاص، اخص، ذاتی، وصفی، وقتی، حقیقی، ذهنی، ترددی، استقبالی و مانند ممکنه عامه، خاصه، حینیه ممکنه، ممکنه وقتیه و ممکنه استقبالیه. افزون بر گستردگی کاربردهای امکان و ممکنه و گستردگی واژگان منطقی مربوط به آن دو، نزاع میان منطقدانان درباره شرایط اتصاف چیزی به وصف امکان، زمینه را برای طرح مباحث و دیدگاه‌های مختلفی به وجود آورده است، دیدگاه‌هایی که بنابر هر یک از آنها مفهوم امکان و ممکنه متفاوت میگردد و بدیهی است که این امر میتواند زمینه‎ساز وقوع اشتباه و مغالطه گردد؛ به همین جهت در این پژوهش تفاسیر امکان و ممکنه در منطق ارسطویی، رواقی و سینوی بررسی تطبیقی و بازشناسی می‌شود و اصطلاحات رایج پیرامون امکان و ممکنه در هر کدام از این سه مکتب منطقی نیز بررسی میگردد تا با تفکیک و متمایز ساختن آنها، راه پژوهش‌ها درباره جهت امکان و موجهات ممکنه آسان‌تر گردد. https://manteghi.nashriyat.ir/sites/manteghi.nashriyat.ir/files/article-files/5001397-1782117775.pdf