مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 05 تحلیل ماهیت تعلیم و تعلّم ذهنی در منطق سینوی با تأکید بر آرای ابن سینا در «برهان شفا» 5002072 10.22034/manteghi.2026.5002072 FA مهدی ملک حسینی کارشناس ارشد 0009-0005-1378-3416 Journal Article 2025 05 08 این پژوهش به تحلیل نظاممند مبانی منطقی-فلسفی تعليم و تعلّم ذهنی از منظر ابن‌سینا در کتاب «برهان شفا» می‌پردازد. با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به متن اصلی، نظریه ابن‌سینا را در سه سطح مورد بررسی قرار میدهد: 1) سطح مفهومی با تبیین ماهیت تعليم و تعلم ذهنی و تمایز آن از دیگر انواع تعليم و تعلم 2) سطح ساختاری با تحلیل اقسام سه‌گانه تعليم و تعلم ذهنی 3) سطح کارکردی با بررسی نسبت علم پیشین و فرآیند اکتساب معرفت. یافته‌های تحقیق نشان میدهد که از دیدگاه ابن‌سینا، تعليم و تعلم ذهنی به مثابه فرآیند انتقال از معلوم به مجهول، همواره مستلزم وجود مقدمات تصوری و تصدیقی است که به صورت بالفعل یا بالقوه در ذهن موجودند. این پژوهش با تبیین دقیق تمایز میان تقدم ذاتی و زمانی علم پیشین، و نیز تحلیل نسبت آن با اقسام سه‌گانه تعليم و تعلم ذهنی، نشان می‌دهد که نظام معرفت‌شناسی ابن‌سینا از ظرفیتهای بالایی برای تبیین فرآیندهای پیچیده یادگیری برخوردار است. نتایج این تحقیق علاوه بر حوزه تاریخ فلسفه اسلامی، برای فلسفه تعليم و تعلم و تربیت معاصر و روش‌شناسی علوم انسانی نیز حائز اهمیت است.