TY  - JOUR
    ID  - 5002350
    TI  - اولیات شناختی، یقینیات وحیانی و وجدانیات: مفاهیمی جدید برای کاربردهای عصر دیجیتال
    JO  - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
    JA  - 33
    LA  - fa
    SN  - 2383-1774
        AU  - , Mohammad hosein
      AD  - عضو هیئت علمی - گروه فلسفه دانشگاه آیت الله حائری میبد
        Y1  - 2026
    PY  - 2026
    VL  - 11
    IS  - 1
    SP  - 55
    EP  - 79
  KW  - یقینیات
KW  - یقینیات وحیانی
KW  - اولیات متدرج تکاملی
KW  - وجدانیات
    DO  - 10.22034/manteghi.2026.5002350
    AB  - این نوشتار به بازاندیشی یقینیات، اولیات و وجدانیات در منطق ارسطویی و اسلامی پرداخته و با شناسایی کاستی‌های تعریف سنتی، تبیین‌هایی نو ارائه می‌دهد. پژوهش حاضر، با تأکید بر معنای نخست ماده به معنای محتوای گزاره‌ها در قیاس، چالش‌هایی نظیر ناتوانی در تحلیل استدلال‌های غیرقطعی، گزاره‌های پیچیده در علوم کامپیوتر، و تأثیر زمینه‌های زبانی و فرهنگی را بررسی می‌کند. نوآوریهای کلیدی مقاله، پیشنهاد معنای جدیدی از اولیات با نام اولیات متدرج تکاملی و معنای جدیدی از یقینیات به نام یقینیات وحیانی یا واجدات است. با تلفیق منطق اسلامی و دانش‌های شناختی (رشته‌هایی که به مطالعه فرآیندهای ذهنی مانند ادراک، حافظه، تفکر، استدلال، یادگیری و تصمیم‌گیری می‌پردازند.)، مفاهیم جدید یاد شده به‌عنوان ساختارهای شناختی و ابزارهای تحلیل عملی بازتعریف می‌شوند. کاربرد وجدانیات نیز به‌عنوان ادراک حضوری نفس، در اخلاق دیجیتال و حفظ حریم خصوصی درونی کاربران بررسی می¬شود. این پژوهش، با ارائه مدل‌های طیف شناختی و قیاس‌های پویا، پاره¬ای از مواد قیاس را با نیازهای معرفتی مدرن، از هوش مصنوعی تا فلسفه علم، هم‌راستا کرده و افق‌های جدیدی برای تحقیقات منطقی می‌گشاید.
    UR  - https://manteghi.nashriyat.ir//node/5002350
    L1  - https://manteghi.nashriyat.ir/sites/manteghi.nashriyat.ir/files/article-files/5002350-1782110428.pdf
    ER  -