مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معارف منطقی 2383-1774 11 1 2026 06 01 ساختار استدلال تمثیلی و جایگاه و اعتبار آن در منطق 111 132 5002366 10.22034/manteghi.2025.5002366 FA محمدعلی نوری عضو هیئت علمی - دایره المعارف, موسسه امام خمینی 0009-0006-6357-3166 Journal Article 2025 07 31 One of the logical arguments employed to establish unknown assents is analogical reasoning (tamthīl). Concerning the logical structure of this argument, the question arises: if analogical reasoning is distinct from the syllogism (qiyās), why did Aristotle and certain other logicians present it within a syllogistic framework, and what relationship exists between analogical reasoning and the syllogism? Furthermore, regarding the logical validity of analogical reasoning, the question presents itself: if, in analogical reasoning, the judgment pertaining to one particular is transferred to another particular by virtue of a common point (wajh al-shabah) between them—thereby yielding a particular (rather than universal) assent, and for this very reason logicians have deemed its conclusion conjectural and denied its validity—why, then, do some hold that analogical reasoning possesses logical validity, to the extent that it can even be used to establish certain knowledge of unknown assents in the sciences, and indeed arguments have been advanced to prove its validity? By examining and synthesizing the statements of major and influential logicians, the present paper endeavors, on the one hand, to provide a clear picture of the nature and logical structure of analogical reasoning and its difference from syllogism (qiyās) and induction (istiqrāʾ), and on the other, to determine the status and logical validity of analogical reasoning and its role in the sciences and the arts. In so doing, it aims to provide answers to the two aforementioned questions. یکی از استدلال‌های منطقی برای اثبات مجهولات تصدیقی، تمثیل است. درباره ساختار منطقی این استدلال این مسئله وجود دارد که اگر تمثیل متمایز از قیاس است، پس چرا ارسطو و برخی دیگر از منطق‌دانان تمثیل را در ساختار قیاسی مطرح کرده‌اند و چه ارتباطی میان تمثیل و قیاس وجود دارد؟ همچنین درباره اعتبار منطقی استدلال تمثیلی می‌توان پرسید اگر در تمثیل حکم یک جزئی به جزئی دیگر به واسطه وجه شبه میان آنها داده می‌شود و بنابراین این استدلال منتج تصدیق جزئی و نه کلی است و منطق‌دانان به همین دلیل انتاج این نوع استدلال را به گونه ظنی دانسته و اعتبارش را نفی کرده‌اند، پس چرا برخی معتقدند تمثیل از اعتبار منطقی برخوردار است و می‌توان از آن برای اثبات یقینی تصدیقات مجهول در علوم بهره برد و در مقام اثبات اعتبار آن نیز استدلال‌هایی ذکر شده است؟ نگاشته حاضر در تلاش است با بررسی سخنان منطق‌دانان مهم و تاثیرگذار و جمع‌بندی کلام آنان، تصویری روشن از ماهیت و ساختار منطقی تمثیل و تفاوتش با قیاس و استقراء به رویت مخاطب برساند. همچنین در تلاش است با تبیین آنچه درباره ارزش تمثیل گفته شده، جایگاه و اعتبار منطقی این استدلال و نقش آن در علوم و صناعات مشخص گردد. https://manteghi.nashriyat.ir/sites/manteghi.nashriyat.ir/files/article-files/5002366-1782115382.pdf