مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 05 بررسی تطبیقی معیارهای استنتاج معتبر در منطق مشایی و منطق تحلیلی معاصر 5003141 10.22034/manteghi.2026.5003141 FA حبیب الله نجفی ایواتلو مربی 0009-0004-5863-5268 Journal Article 2025 11 13 This study uses an analytical-comparative approach to examine the criteria for the validity of inference in two contemporary logical traditions: the Masha'i and the analytic. In the Masha'i tradition, the validity of inference is not only a function of the formal correctness of the syllogism, but also relies on the conceptual necessity and epistemological connection between premises and conclusion. In contrast, contemporary analytic logic, inspired by the works of Frege and Tarski, defines validity in a formal and model-based framework, such that the conclusion must be true in all possible interpretations of the premises. The study of the original texts of both traditions provides a three-dimensional framework for comparative analysis, including the formal dimension, thematic dimension, and epistemological dimension. The findings show that the Masha'i and the analytic have two distinct approaches to validity, but combining these two perspectives allows for the presentation of a two-dimensional model that takes into account both the formality of the inference and its conceptual necessity. This model can provide a basis for a philosophical and interdisciplinary rethinking of the theory of inferential validity. این پژوهش با رویکرد تحلیلی-تطبیقی به بررسی معیارهای اعتبار استنتاج در دو سنت منطقی مشایی و تحلیلی معاصر می‌پردازد. در سنت مشایی، اعتبار استنتاج نه تنها تابع صحت صوری قیاس، بلکه متکی بر ضرورت مفهومی و پیوند معرفت‌شناختی میان مقدمات و نتیجه است. در مقابل، منطق تحلیلی معاصر، با الهام از آثار فرگه و تارسکی، اعتبار را در چارچوب صوری و مدل‌محور تعریف می‌کند، به گونه‌ای که نتیجه باید در تمام تفسیرهای ممکن مقدمات صادق باشد. مطالعه متون اصیل هر دو سنت، چارچوب سه‌بُعدی شامل بُعد صوری، بُعد مضمونی و بُعد معرفت‌شناختی را برای تحلیل تطبیقی ارائه می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهند که مشاییان و تحلیلیان دو رویکرد متمایز به اعتبار دارند، اما تلفیق این دو دیدگاه امکان ارائه مدلی دو‌بعدی فراهم می‌آورد که هم صوری بودن استنتاج و هم ضرورت مفهومی آن را لحاظ می‌کند. این مدل می‌تواند مبنایی برای بازنگری فلسفی و میان‌رشته‌ای در نظریه اعتبار استنتاج فراهم کند.