معارف منطقی، سال دهم، شماره دوم، پیاپی 19، پاییز و زمستان 1402، صفحات 105-123

    ارزیابی نظرگاه متون دینی درباره استحاله تسلسل

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ منصور مهدوی / عضو هیئت علمی - فلسفه دانشگاه باقرالعلوم (علیه السلام) / mahdavi.mnsr@gmail.com
    doi 10.22034/manteghi.2024.5000391
    چکیده: 
    قاعده امتناع تسلسل یکی از قواعد مهم و کاربردی منطق است که در فلسفه جایگاه مهمی دارد. محتوای متون دینی حاوی نکته‌های عقلی بسیار زیادی است که ضرورت استخراج و تطبیق آنها بر قاعده‌های عقلی ما را بر آن می‌دارد تا جهت ایجاد اُنس بین فضاهای عقلی و دینی همت کنیم. در این نوشتار ابتدا تسلسل را تعریف کرده‌ایم. پس از برشمردن اقسام و شروط تسلسل، سلسله‌ای از برهان‌ها را جهت اثبات بطلان تسلسل به تقریر درآمده‌اند. گفتنی است این برهان‌ها در یک تراز نیستند و برخی مورد نقض و ابرام قرار گرفته‌اند. در گام آخر با ذکر یک روایت و یک آیه می‌کوشیم منظر متون دینی را در این باره استخراج کنیم. آنچه پیداست نظرگاه روایت دارای صراحت بیشتری درباره امکان یا استحاله تسلسل است پس از بررسی روایت و آیه به نظر می‌رسد با قوت می‌توان از امکان تسلسل عبور کنیم و به استحاله تسلسل از منظر دینی باور پیدا کنیم.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    Assessment of Religious Texts on Impossibility of Infinite Regress
    Abstract: 
    Religious texts contain many intellectual points that the necessity of extracting and applying them to intellectual rules, urges us to strive to create a companionship between intellectual and religious spaces. Among these, is the rule of impossibility of the infinite regress which is one of the important and practical rules of logic that has an important place in philosophy. In this article, we will first define infinite regress, and after listing its types and conditions, we will present a series of arguments to prove the invalidity of infinite regress. Then, as a final step, through rereading a prophetic narration and a Quran verse, we try to reveal the religious texts' view on the infinite regress. It is clear that the narrative perspective is more explicit about the possibility or impossibility of the rule of infinite regress. Therefore, after examining the narrative and the verse, it seems, from the perspective of religious texts, that we can move beyond the possibility of rule of regress and arrive at impossibility of it.
    References: 
    References: 
    • 1. قرآن کریم.
    • 2. ابن‌بابویه (صدوق)، محمدبن على‏، 1378ق، عیون أخبار الرضا‏، تصحیح مهدی لاجوردى، تهران، نشر جهان‏.
    • 3. ـــــــــ ، 1398ق‏، التوحید، تصحیح هاشم حسینى، قم، جامعه مدرسین‏.
    • 4. ابن‌عجیبه، احمدبن محمد، 1419ق، البحر المدید فى تفسیر القرآن المجید، تحقیق احمد عبدالله و قرشى رسلان، قاهره، ناشر دکتر حسن عباس زکى.
    • 5. ارسطو، 1385، متافیزیک، ترجمه شرف‌الدین خراسانی، چاپ چهارم، تهران، حکمت.
    • 6. امین اصفهانى، سیده نصرت، 1361، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج‏13، تهران، نهضت زنان مسلمان.
    • 7. آل‌سعدى، عبدالرحمن‌بن ناصر، 1408ق، تیسیر الکریم الرحمن، چاپ دوم، بیروت، مکتبة النهضة العربیة.
    • 8. بغدادى، علاء‌الدین على‌بن محمد، 1415ق، لباب التاویل فى معانى التنزیل، تصحیح محمد على شاهین، بیروت دارالکتب العلمیة.
    • 9. بغوى، حسین‌بن مسعود، 1420ق، معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، ج‏4، تحقیق از عبدالرزاق المهدى، بیروت، داراحیاء التراث العربى.
    • 10. جوادی آملی، عبدالله، 1386، رحیق مختوم، ج3 و 8، چاپ سوم، اسراء، قم.
    • 11. حسینى شیرازى، سید محمد، 1424ق، تقریب القرآن إلى الأذهان، بیروت، دارالعلوم.
    • 12. دخیل، على‌بن محمد على، 1422ق، الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز، چاپ دوم، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات.
    • 13. دهخدا، علی اکبر، 1377، لغت‌نامه، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
    • 14. رازى، فخرالدین محمد، 1373، ‏شرح عیون الحکمة، ج3، مقدمه و تحقیق از محمد حجازى احمد على سقا، تهران، موسسة الصادق .
    • 15. زحیلى، وهبة‌بن مصطفى، 1418، التفسیر المنیر فى العقیدة و الشریعة و المنهج، چاپ دوم، بیروت ـ دمشق، دارالفکر المعاصر.
    • 16. سبزوارى، نجفى محمدبن حبیب الله، 1406ق، الجدید فى تفسیر القرآن المجید، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات.
    • 17. شبّر، سیدعبدالله، 1407ق، الجوهر الثمین فى تفسیر الکتاب المبین، تحقیق و مقدمه سیدمحمد بحرالعلوم، کویت، مکتبة الألفین.
    • 18. شریف لاهیجى، محمدبن على، 1373، تفسیر شریف لاهیجى، میر جلال‌الدین حسینى ارموى ( محدث)، تهران، دفتر نشر داد.
    • 19. شهرزورى، شمس‌الدین، 1372‏، شرح حکمة الاشراق، مقدمه و تحقیق از حسین ضیائى تربتى‏‏، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
    • 20. صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم، 1981م، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، ج2، چاپ سوم‏، بیروت، دار احیاء التراث.
    • 21. طباطبایى، سید محمدحسین، 1417ق، المیزان فى تفسیر القرآن، ج19، چاپ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه.
    • 22. طبرسى، فضل‌بن حسن، 1372، مجمع البیان ف« تفسیر القرآن، ج‏9، تهران، انتشارات ناصر خسرو.
    • 23. طبرى، ابوجعفر محمد بن‌جریر، 1412ق، جامع البیان فى تفسیر القرآن، ج‏27، بیروت، دارالمعرفة.
    • 24. طوسى، خواجه نصیر الدین،‏ 1375، شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات‏، ج1، قم، نشر البلاغة.
    • 25. عاملى، على‌بن حسین، 1413ق، الوجیز فى تفسیر القرآن العزیز، تحقیق شیخ مالک محمودى، قم، دارالقرآن الکریم.
    • 26. فنارى، محمدبن حمزه، 1374، مصباح الأنس (شرح مفتاح الغیب)، تصحیح محمد خواجوى، تهران، انتشارات مولی.
    • 27. قرطبى، محمدبن احمد، 1364، الجامع لأحکام القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو.
    • 28. قمى مشهدى، محمدبن محمدرضا، 1368، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تحقیق حسین درگاهى، تهران، سازمان چاپ وانتشارات وزارت ارشاد اسلامى.
    • 29. قیصرى رومى، محمدداوود، 1375، شرح فصوص الحکم، تحقیق استاد سیدجلال الدین آشتیانی، تهران، شرکت انتشارات علمى و فرهنگى.
    • 30. کاشانى، ملا فتح الله، 1336، تفسیر منهج الصادقین فى الزام المخالفین، تهران، کتابفروشى محمد حسن علمى.
    • 31. ـــــــــ ، 1373ق، خلاصة المنهج، تحقیق آیت الله ابوالحسن شعرانى، تهران، انتشارات اسلامیه.
    • 32. ـــــــــ ، 1423ق، زبدة التفاسیر، تحقیق بنیاد معارف اسلامى، قم، بنیاد معارف اسلامى.
    • 33. کاشفى، سبزوارى حسین‌بن على، 1369، مواهب علیه، تحقیق سیدمحمدرضا جلالى نائینى، تهران، سازمان چاپ وانتشارات اقبال.
    • 34. مظهرى، محمد ثناءالله، 1412ق، التفسیر المظهرى، تحقیق غلام نبى تونسى، پاکستان، مکتبة رشدیه.
    • 35. مغنیه، محمدجواد، بی تا، التفسیر المبین، قم، بنیاد بعثت.
    • 36. مکارم شیرازى، ناصر، 1374، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    مهدوی، منصور. (1402) ارزیابی نظرگاه متون دینی درباره استحاله تسلسل. دو فصلنامه معارف منطقی، 10(2)، 105-123 https://doi.org/10.22034/manteghi.2024.5000391.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    منصور مهدوی."ارزیابی نظرگاه متون دینی درباره استحاله تسلسل". دو فصلنامه معارف منطقی، 10، 2، 1402، 105-123

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    مهدوی، منصور.(1402) 'ارزیابی نظرگاه متون دینی درباره استحاله تسلسل'، دو فصلنامه معارف منطقی، 10(2), pp. 105-123

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    مهدوی، منصور. ارزیابی نظرگاه متون دینی درباره استحاله تسلسل. معارف منطقی، 10, 1402؛ 10(2): 105-123