معارف منطقی، سال دهم، شماره دوم، پیاپی 19، پاییز و زمستان 1402، صفحات 47-58

    دیدگاه ارسطو درباره عرض ذاتی و چالشهای آن

    نوع مقاله: 
    پژوهشی
    نویسندگان:
    ✍️ نجیب الله شفق / دکتری - فلسفه تطبیقی موسسه پژوهشی و آموزشی امام خمینی / Nashrieh@qabas.net
    doi 10.22034/manteghi.2025.5001016
    چکیده: 
    اهمیت شناخت عرض ذاتی در باب تعریف، برهان، و تبویب و شناخت علوم بر کسی پوشیده نیست، اما این که عرض ذاتی چیست از دیرباز تا هنوز مورد منازعه است. در منابع مختلف فلسفی و منطقی قدیم و معاصر، هر چند مطالب فراوانی برای تبیین و حل منازعه مذکور نگارش یافته است، اما در باره ریشه های آن که در سخنان ارسطو نهفته است توجه نشان داده نشده است. در این مقاله، با روش تحلیلی- انتقادی سعی شده است که نخست، دیدگاه ارسطو در این باره تبیین گردد، پس از آن اشکالات و چالش هایی که در برابر آن مطرح است بررسی شود. چکیده آن چه در این مقاله بیان شده این است که در سخنان ارسطو تعریفی برای عرض ذاتی وجود ندارد و سخنان مرتبط او با این مسئله را هر چند به دو صورت می توان تفسیر کرد. تفسیر متداول در میان دانشمندان مسلمان این است که از نظر ارسطو «عرض ذاتی محمولی است که موضوع در حد آن اخذ می شود». بر این تعریف دست کم سه اشکال مهم وارد است که تفسیر دوم، یعنی نظریه استحسانی بودن عرض ذاتی را تقویت می کند.
    Article data in English (انگلیسی)
    Title: 
    Study of Aristotle's View on Intrinsic Attribution and Al-Farabi's Explanation of it
    Abstract: 
    Intrinsic attribution is an important and widely used concept in the definition, demonstration, and classification of sciences, the issue, however, "What is the criterion for dividing intrinsic attributes from extrinsic attributes?" has long been a matter of debate. Examining Aristotle's perspective as a scholar who influenced Muslim philosophers and the one who first used the term intrinsic attributes, and the explanation provided in the tradition of Islamic philosophy and logic, is of particular importance. In this article, two issues will be examined: one is "Aristotle's view on intrinsic attributes" and the other is "Al-Farabi's explanation of Aristotle's view on this matter." Aristotle used the term intrinsic attributes, but did not state any definition, criteria, or conditions for it; however, Al-Farabi provided an explanation of Aristotle's view on intrinsic attribute, according to which "intrinsic attribute is a predicate, its subject is taken in its definition." In this article, by using an analytical-critical method the foundations of the aforementioned explanation and the challenges that may arise against it are discussed.
    References: 
    References: 
    • 1. ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله، 1371، «المدخل» در: الشفاء؛ المنطق، مقدمه حسین باشا، مراجعه إبراهیم مدکور، تحقیق الاب قنواتی و دیگران. قاهره: وزارة المعارف العمومیة، أفست قم، 1405ق.
    • 2. ـــــــــ ، 1383، «البرهان» در: الشفاء؛ المنطق، مقدمه ابراهیم مدکور، تحقیق ابوالعلا عفیفی، قاهره، وزارة الثقافة و الارشاد القومی، افست قم، 1404ق.
    • 3. ابوالبرکات بغدادی، هبة الله بن علی، 1373، المعتبر فی الحکمة، تصحیح فتحعلی اکبری، اصفهان، دانشگاه اصفهان.
    • 4. ارسطو، 1366، متافیزیک، ترجمه شرف‌الدین شرف خراسانی تهران، گفتار.
    • 5. ـــــــــ ، منطق ارسطو (ارگانون)، 1378، ترجمه میرشمس‌الدین ادیب سلطانی. تهران، مؤسسه انتشارات نگاه.
    • 6. ـــــــــ ، منطق ارسطو، 1980، ترجمه عبدالرحمن بدوی، بیروت، دار القلم.
    • 7. جرجانی، میرسیدشریف علی‌بن محمد، 1386، «حاشیه شرح شمسیه» در: تحریر القواعد المنطقیة فی شرح الرسالة الشمسیة، تصحیح محسن بیدارفر، قم، بیدار.
    • 8. جوادی آملی، عبدالله، 1375-، رحیق مختوم؛ شرح حکمت متعالیه، تنظیم و تدوین حمید پارسانیا، قم، مرکز نشر اسراء.
    • 9. خوانساری، حسین‌بن محمد، 1378، «حاشیه» در: الهیات، قم، دبیرخانه کنگره آقا حسین خوانساری.
    • 10. دوانی، محمدبن اسعد، 1305، «حاشیة» در: تهذیب المنطق، نوشته مسعود بن عمر تفتازانی، چاپ سنگی [ترکیه]، [مطبعه حاج محرم افندی البسنوی].
    • 11. سبزواری، ملاهادی‌بن مهدی، 1369-1380، شرح المنظومة، تصحیح حسن حسن‌زاده آملی، تهران، نشر ناب.
    • 12. ـــــــــ ، 1981، تعلیقات، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
    • 13. صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم، 1362، «المسائل القدسیه» در: سه رساله فلسفی،‌ تألیف صدرالدین شیرازی، ویرایش سید جلال الدین آشتیانی، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
    • 14. ـــــــــ ، 1981، الحکمة المتعالیه فی الاسفار عقلیة الاربعة، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
    • 15. طباطبائی، محمدحسین، 1981، تعلیقات، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
    • 16. فارابی، ابونصر محمدبن محمد، 1408-1410، المنطقیات للفارابی، تحقیق و مقدمه محمدتقی دانش‌پژوه، زیر نظر سیدمحمود مرعشی، قم، مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی.
    • 17. مصباح یزدی، محمدتقی، 1386، مشکات؛ شرح برهان شفا، مقدمه، نگارش و تحقیق محسن غرویان، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    • 18. ـــــــــ ، 1391، آموزش فلسفه، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
    شیوه ارجاع به این مقاله: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    شفق، نجیب الله. (1402) دیدگاه ارسطو درباره عرض ذاتی و چالشهای آن. دو فصلنامه معارف منطقی، 10(2)، 47-58 https://doi.org/10.22034/manteghi.2025.5001016.

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    نجیب الله شفق."دیدگاه ارسطو درباره عرض ذاتی و چالشهای آن". دو فصلنامه معارف منطقی، 10، 2، 1402، 47-58

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    شفق، نجیب الله.(1402) 'دیدگاه ارسطو درباره عرض ذاتی و چالشهای آن'، دو فصلنامه معارف منطقی، 10(2), pp. 47-58

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    شفق، نجیب الله. دیدگاه ارسطو درباره عرض ذاتی و چالشهای آن. معارف منطقی، 10, 1402؛ 10(2): 47-58