سنجش تقسيم قضيه به حقيقيه، خارجيه و ذهنيه با تكيه بر رابطه ذهن و زبان

  • warning: Missing argument 1 for t(), called in D:\WebSites\nashriyat.ir\themes\tem-nashriyat\upload_attachments.tpl.php on line 15 and defined in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\common.inc on line 962.
  • warning: htmlspecialchars() expects parameter 1 to be string, array given in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\bootstrap.inc on line 869.

مجتبي قرباني همداني*

چکيده

ابتکار تقسيم قضيه به حقيقيه، خارجيه و ذهنيه سهم منطق‌دانان قرن هفتم است؛ هرچند مي‌توان ريشه‌هاي آن را در آثار پيشينيان مشاهده کرد. در اين مقاله اين تقسيم با تکيه بر دوگانه قضيه ملفوظه و معقوله مورد سنجش قرار گرفته است. براساس دوگانه يادشده هرچند در سطح زبان، موضوع قضاياي ثلاث يکسان است، اما در سطح مفهوم، موضوع خارجيه، مقيد به قيد «موجود در خارج» است، ولي موضوع حقيقيه نسبت به اين قيد، مطلق است. ذهنيه نيز مانند خارجيه، مقيد است. پس يک قضيه با موضوع يکسان به سه قسم تقسيم نمي‌شود. هيئت قضيه محصوره، تنها بر حقيقيه دلالت دارد و خارجيه با قيد يادشده يک قضيه حقيقيه است که افراد مفروض، به دليل داشتن آن قيد، تخصصاً از شمول آن خارج‌اند. همچنين خارجيه به شخصيه بازگشت نمي‌کند. در مرحله دلالتِ هيئت قضيه محصوره، افراد از طريق عنوان به‌طور اجمالي لحاظ مي‌شوند، مانند وضع حروف در ديدگاه مشهور اصولي‌ها. در اين مرحله قضيه بر هيچ فرد محقق يا مقدري دلالت ندارد. اينکه قضيه شامل چه افرادي است، به مرحله تطبيق بازمي‌گردد. با اين تحليل، حقيقيه به شرطيه منحل نمي‌شود.

کليدواژه‌ها: اقسام حمليه، حقيقيه، خارجيه، ذهنيه، قضيه، محصوره، مسوره.

 

*. طلبه حوزه علميه قم و دکتراي فلسفه تطبيقي دانشگاه قم                                 ghorbani2716@gmail.com